ਪਹਿਲਾਂ ਸਬੂਤ, ਫਿਰ ਦਲੀਲ।

ਹਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ: ਖੋਜ ਨੇ ਕੀ ਪਾਇਆ, ਉਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰੋਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖ਼ੁਦ ਅਧਿਐਨ ਨਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

• ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਬੰਧ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਕਰੇ।
• ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੇ ਜਵਾਬਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੇ (ਸੈਲਫ-ਰਿਪੋਰਟਡ) ਜਵਾਬ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਮਿਲੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ।
• ਜੋ ਖੋਜ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੋਜ।

ਹਰ ਰਿਕਾਰਡ ’ਤੇ ਉਸ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸਿਸਟਮੈਟਿਕ ਰਿਵਿਊ ਜਾਂ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰਿਵਿਊ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਅਧਿਐਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ।

ਰੈਂਡਮਾਈਜ਼ਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ

ਜੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ (ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਿਨਲ) ਜਾਂ ਕੋਹੋਰਟ ਅਧਿਐਨ

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਕਿਸੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨਲ ਅਧਿਐਨ

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਆਇਆ।

ਗੁਣਾਤਮਕ (ਕੁਆਲੀਟੇਟਿਵ) ਖੋਜ

ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਉਂ। ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਾਪਦੀ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿੰਨੀ ਆਮ ਹੈ।

ਲੈਬ ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਯੋਗ

ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹਾਲਾਤ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਤੀਜੇ ਲੈਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟ

ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਿਛੋਕੜ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪੱਖ ਆਜ਼ਾਦ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ

ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ।