ਧਿਆਨ ਦਾ ਖਿੰਡਣਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ: 18-45 ਸਾਲ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਮਿਸ਼ਰਤ-ਤਰੀਕਿਆਂ (mixed-methods) ਵਾਲਾ ਅਧਿਐਨ
ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: Attention fragmentation and emotional distress: a mixed-methods study of social media use among Indian adults aged 18-45 years
ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ AI ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਲੇ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ
582 ਭਾਰਤੀ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੰਡਿਆ ਅਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਸੀ। ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ WhatsApp ਵਿਚਾਲੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ
46.4% ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿੰਡਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਏ (MAAS ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, ਯਾਨੀ tertile), ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸਬੰਧ (correlation) ਸੀ। ਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ (mediation analyses) ਵਿੱਚ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧ ਦਾ 68% ਹਿੱਸਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਲਈ ਇਹ 63% ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ Instagram Reels ਅਤੇ WhatsApp ਵਿਚਾਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ‘ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਝਣ’ (mental clutter) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ
ਸਾਰੇ ਮਾਪ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ੁਦ ਦੱਸੇ (self-report) ਸਨ; MAAS ਧਿਆਨ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਸਿੱਧਾ ਮਾਪ (proxy) ਹੈ; ਨਤੀਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਗਰਮ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ (psychiatric diagnosis) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨਲ (ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇ) ਡਾਟਾ ’ਤੇ ਮੀਡੀਏਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਾਰਨ-ਅਸਰ ਦੇ ਰਾਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਆਮ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸਬੂਤ, ਜੋ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ — ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੀਲਜ਼ ਅਤੇ WhatsApp ਸਨ — ਨੂੰ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨਲ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੀਲਜ਼ ਬਾਰੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ, ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਇਹ REELFREE NATION ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ, ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ।
ਸੁਧਾਰ
[2026-10-11] Added an “In simple words” summary.