लक्ष विखुरणे आणि भावनिक त्रास: 18-45 वर्षे वयाच्या भारतीय प्रौढांमधील सोशल मीडिया वापराचा मिश्र-पद्धती (mixed-methods) अभ्यास
मूळ शीर्षक: Attention fragmentation and emotional distress: a mixed-methods study of social media use among Indian adults aged 18-45 years
या अभ्यासाच्या मजकुराचे भाषांतर AI च्या मदतीने केले आहे, आणि मराठी मातृभाषा असलेल्या व्यक्तीने अजून ते तपासलेले नाही.
सोप्या शब्दांत
582 भारतीय प्रौढांच्या या सर्वेक्षणात असे आढळले की सोशल मीडियावर जास्त वेळ घालवणाऱ्या लोकांचे लक्ष विखुरलेले, तुटक असण्याची शक्यता जास्त होती. ज्यांचे लक्ष विखुरलेले होते, त्यांनी जास्त चिंता आणि उदास मनःस्थितीही नोंदवली. अनेकांनी सांगितले की Reels आणि WhatsApp यांच्यात सतत इकडून तिकडे जाण्यामुळे त्यांचे मन गोंधळलेले राहते. हा अभ्यास एक संबंध दाखवतो; सोशल मीडियामुळे या समस्या होतात, हे तो दाखवत नाही.
संशोधन काय सांगते
46.4% सहभागी लक्ष जास्त विखुरलेल्या गटात होते (MAAS गुणांच्या सर्वात खालच्या एक-तृतीयांश गटात [tertile]), आणि लक्ष विखुरण्याचा सोशल मीडियावर रोज घालवलेल्या तासांशी सहसंबंध (correlation) होता. मध्यस्थता विश्लेषणांमध्ये (mediation analyses), सोशल मीडियाशी गुंतणे (engagement) आणि चिंता यांच्यातील संबंधाचा 68% भाग लक्ष विखुरण्यामुळे स्पष्ट होत होता, आणि नैराश्याच्या बाबतीत 63%. मुलाखत दिलेल्या लोकांनी सांगितले की Instagram Reels आणि WhatsApp यांच्यात सतत इकडून तिकडे जाण्यामुळे ‘मानसिक गोंधळ’ (mental clutter) होतो आणि झोपेत अडथळा येतो.
यातून काय सिद्ध होत नाही
सर्व मोजमापे लोकांनी स्वतः सांगितलेल्या (self-report) माहितीवर आधारित; MAAS हे लक्ष विखुरण्याचे फक्त अप्रत्यक्ष (proxy) मोजमाप आहे; निष्कर्ष फक्त सक्रिय वापरकर्त्यांना लागू होतात; मानसिक आजाराचे निदान झालेल्या लोकांना अभ्यासातून वगळले होते. एका वेळच्या (cross-sectional) डेटावरील मध्यस्थता विश्लेषण कारण-परिणामाचे मार्ग सिद्ध करू शकत नाही, आणि शॉर्ट व्हिडिओचे मोजमाप सर्वसाधारण सोशल मीडियापासून वेगळे केले गेले नव्हते.
हे आम्हाला महत्त्वाचे का वाटते
भारतातील पुरावा, जो सोशल मीडियाचा जास्त वापर — विशेषतः Reels आणि WhatsApp भोवती केंद्रित — विखुरलेले लक्ष आणि मानसिक त्रास यांच्याशी जोडतो. तो सोशल मीडियाचे सर्वसाधारण मोजमाप करतो आणि एका वेळचा (cross-sectional) अभ्यास आहे, त्यामुळे त्याचा उल्लेख खास Reels बद्दलचा किंवा कारण-परिणाम दाखवणारा पुरावा म्हणून करू नये.
हा REELFREE NATION ने लावलेला अर्थ आहे, अभ्यासाचा निष्कर्ष नाही.
दुरुस्त्या
[2026-10-11] Added an “In simple words” summary.