संशोधन ग्रंथालय

1. लक्ष विखुरणे आणि भावनिक त्रास: 18-45 वर्षे वयाच्या भारतीय प्रौढांमधील सोशल मीडिया वापराचा मिश्र-पद्धती (mixed-methods) अभ्यास

   Bayaskar, S.; Sharma, D.
   BMC Psychology, 14, 1080

   582 भारतीय प्रौढांच्या या सर्वेक्षणात असे आढळले की सोशल मीडियावर जास्त वेळ घालवणाऱ्या लोकांचे लक्ष विखुरलेले, तुटक असण्याची शक्यता जास्त होती. ज्यांचे लक्ष विखुरलेले होते, त्यांनी जास्त चिंता आणि उदास मनःस्थितीही नोंदवली. अनेकांनी सांगितले की Reels आणि WhatsApp यांच्यात सतत इकडून तिकडे जाण्यामुळे त्यांचे मन गोंधळलेले राहते. हा अभ्यास एक संबंध दाखवतो; सोशल मीडियामुळे या समस्या होतात, हे तो दाखवत नाही.

   रचना

   एका वेळचा (क्रॉस-सेक्शनल)

   वर्ष

   2026

   कुठे

   भारत

   विषय

   लक्ष, डिजिटल वर्तन, मानसिक स्वास्थ्य

   मर्यादा

   मर्यादा नोंदवल्या आहेत

2. डिजिटल तृप्ती: ग्रामीण चीनमधील short video वापर आणि मानसिक आरोग्य

   Zhang, C.; Zhu, B.
   Frontiers in Public Health

   या अभ्यासात चीनमधील ग्रामीण रहिवाशांमध्ये short video चा वारंवार वापर आणि मानसिक आरोग्य यांचा कसा संबंध आहे, हे पाहण्यासाठी कालांतराने गोळा केलेली माहिती वापरली. यात असे नोंदवले आहे की संपर्काच्या पहिल्या वर्षात मानसिक आरोग्यात अल्पकालीन सुधारणा दिसते, पण हा परिणाम नंतर कमी होतो. नोंदवलेल्या सुधारणा अधिक सामाजिक परस्परसंवादामुळे नसून मनोरंजन आणि माहितीपर्यंतच्या प्रवेशाशी संबंधित दिसतात.

   रचना

   दीर्घकालीन (लॉन्गिट्युडिनल) कोहॉर्ट

   वर्ष

   2025

   कुठे

   चीन

   विषय

   डिजिटल वर्तन, मानसिक स्वास्थ्य

   मर्यादा

   मर्यादा नोंदवल्या आहेत

3. फीड, भावना आणि एकाग्रता: शॉर्ट व्हिडिओ वापराशी सहसंबंधित (correlates) बौद्धिक आणि मानसिक आरोग्यविषयक घटकांचे परीक्षण करणारा पद्धतशीर आढावा आणि मेटा-ॲनालिसिस

   Nguyen, L.; Walters, J.; Paul, S. et al.
   Psychological Bulletin, 151(9), 1125–1146

   या अभ्यासात आधीच्या 71 अभ्यासांचे निकाल एकत्र केले गेले, ज्यांत मिळून जवळपास 100,000 लोक होते. त्या सर्व अभ्यासांमध्ये, जे लोक जास्त शॉर्ट व्हिडिओ पाहत, त्यांचे लक्ष आणि आत्मनियंत्रण सहसा कमकुवत होते, आणि त्यांना थोडा जास्त ताण आणि चिंता होती. शरीराबद्दलची प्रतिमा (body image) किंवा आत्मसन्मान यांच्याशी कोणताही संबंध आढळला नाही. हे अनेक अभ्यासांमध्ये दिसलेले संबंध आहेत; शॉर्ट व्हिडिओंमुळे या समस्या होतात, हे ते सिद्ध करत नाहीत.

   रचना

   मेटा-ॲनालिसिस

   वर्ष

   2025

   कुठे

   अनेक देश

   विषय

   लक्ष, डिजिटल वर्तन, मानसिक स्वास्थ्य, तरुणांचे स्वास्थ्य

   मर्यादा

   मर्यादा नोंदवल्या आहेत

4. महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांमध्ये शॉर्ट व्हिडिओचा अतिवापर आणि नैराश्य यांच्यातील संबंधाचे क्रॉस-लॅग्ड (cross-lagged) विश्लेषण

   Zhang, D.; Yang, Y.; Guan, M.
   Frontiers in Psychology, 15, 1345076

   या अभ्यासात चीनमधील 331 महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांचे दोन महिन्यांच्या अंतराने दोनदा सर्वेक्षण केले गेले. सुरुवातीला शॉर्ट व्हिडिओचा अतिवापर करणाऱ्या विद्यार्थ्यांमध्ये दोन महिन्यांनंतर नैराश्याची जास्त लक्षणे असण्याची शक्यता जास्त होती; सुरुवातीच्या नैराश्यावरून नंतरच्या अतिवापराचा अंदाज बांधता आला नाही. हा एक छोटा अभ्यास आहे, आणि तो एक संभाव्य धोका दाखवतो, हानीचा पुरावा नाही.

   रचना

   दीर्घकालीन (लॉन्गिट्युडिनल) कोहॉर्ट

   वर्ष

   2024

   कुठे

   चीन

   विषय

   डिजिटल वर्तन, मानसिक स्वास्थ्य

   मर्यादा

   मर्यादा नोंदवल्या आहेत

5. चीनमधील किशोरवयीनांमध्ये शॉर्ट व्हिडिओचा वापर आणि नैराश्य यांच्यातील संबंध: गरजपूर्ती (need gratification) आणि शॉर्ट व्हिडिओ व्यसन यांच्या मध्यस्थ भूमिकांचे परीक्षण

   Zhu, C.; Jiang, Y.; Lei, H. et al.
   Heliyon, 10(9), e30346

   चीनमधील 1,302 हायस्कूल विद्यार्थ्यांच्या सर्वेक्षणात, शॉर्ट व्हिडिओ पाहण्यात घालवलेल्या वेळेचा नैराश्याशी फक्त कमकुवत संबंध होता. पाहणे थांबवता न येणे, याचा नैराश्याशी खूप जास्त भक्कम संबंध होता. हा अभ्यास संबंध दाखवतो, कारणे नाही, आणि हा संबंध कोणत्याही दिशेने असू शकतो.

   रचना

   एका वेळचा (क्रॉस-सेक्शनल)

   वर्ष

   2024

   कुठे

   चीन

   विषय

   डिजिटल वर्तन, मानसिक स्वास्थ्य, तरुणांचे स्वास्थ्य

   मर्यादा

   मर्यादा नोंदवल्या आहेत

एखादा अभ्यास इथे तेव्हाच प्रकाशित होतो, जेव्हा त्याचा स्रोत ओळखून तपासला जातो, त्याच्या रचनेचे वर्गीकरण होते, त्याचा निष्कर्ष मूळ स्रोताशी जुळवून तपासला जातो, आणि त्याच्या मर्यादा नोंदवल्या जातात. आम्ही पुराव्यांचे मूल्यमापन कसे करतो